Türkiye’de bazı restoranlarda düne kadar uygulanan kuver ve servis ücreti alınması yasaklanınca gönüllü bahşiş uygulaması öne çıktı. Artık müşteriler özellikle son yıllarda ABD, Kanada ve Avrupa’nın bazı ülkelerinde uygulanmakta olan kart üzerinden bahşiş ülkemizde de POS cihazı üzerinden kendilerinin belirledikleri “%5 – %10 – %15” bahşiş oranını seçerek hesap ile birlikte ödeyebilecekler.
Ancak sorun şu; POS dan geçirilen bahşişin tamamının ilgili personellere dağıtılmasının adil bir şekilde nasıl yapılacağına ilişkin yasal düzenlemelerin acilen netleştirilmesidir. Bahşiş çoğu ülkelerde uzun süre vergilendirilmemiş, bordroya yansıtılmamış, personel arasında adil dağıtılmamış olarak uygulandı. Alınan yeni önlemler ile POS üzerinden kayıtlı tip, Bahşiş havuzu sistemi (tip pooling), Personel bordrosuna yansıtma, Vergiye tabi tutma uygulanabilecek.
Türkiye’de bu konu hala gri alanda sayılabilir. Kartla verilen bahşiş kayıt altına girer ancak dağıtım şeffaflığı ve zorunluluğu işletmeye bağlı olmaması için yasal düzenleme şart. Bu düzenlemede ilgili Bakanlıklar, Sendikalar, Profesyonel Otel Yöneticileri ile Otelciler Birliği’nin de sistemin esaslı işlemesi için görüşleri alınmalıdır.
Bahşiş verilmeli mi? Bu hem etik hem ekonomik bir tartışmadır
Bahşiş verilmesini savunanların görüşü; emek takdiridir, Motivasyon artırır, hizmet kalitesini teşvik eder. Karşı olanların görüşü; maaş sistemini bozar, çalışanı müşteriye bağımlı yapar, sosyal eşitsizlik yaratır, ayrımcılığa yol açabilir.
POS üzerinden alınan bahşiş hukuken işletme gelirinden ayrı tutulmalıdır. Bahşiş; satış geliri değildir, KDV’ye tabi mal/hizmet bedeli değildir, personel lehine tahsil edilen emanet bir tutardır.
Personel bahşişini nasıl takip edecek?
Şeffaflık olmazsa sistem çöker. Olması gereken; POS sisteminde kullanıcı bazlı rapor, günlük/haftalık tip raporu, personelin imzasıyla dağıtım bordrosu, banka hesabına ayrı kalem olarak yatırma. En sağlıklısı; maaş bordrosunda “Bahşiş Ödemesi” ayrı satır olarak görünmelidir.
Eğer devlet kayıt istiyorsa ne yapmalı?
Mantıklı çözüm; dijital tip sistemi zorunlu olmalı, bahşiş satıştan ayrı kalem olmalı, vergisel statüsü netleşmeli, İşletme gelirine dahil edilmemeli.
Bahşişlerin ödenmesi konusunda sistemin sağlıklı yürümesi için şu sorulara çözüm üretilmelidir; kredi kartı komisyonu bahşişten mi kesiliyor? Vergi kesintisi uygulanıyor mu? İşten ayrılan personelin hak ettiği tip ne zaman ödeniyor?
HERŞEY DAHİL SİSTEMİNDE BAHŞİŞTE DAHİL ALGISI
Günümüzde Türkiye otelciliğinde uygulanmakta olan herşey dahil konseptinde misafirler her şey dahile ‘’bahşişte dahil’’ gibi psikolojik bir zaafiyet göstermektedir. Bu nedenle maaşları da diğer departmanlara nazaran yetersiz olan servis personelinin mesleki becerilerini de rutin işlemlerden dolayı istenilen düzeyde geliştirememelerinden dolayı genel motivasyonları düşüş göstermektedir.
Ayrıca otellerde bahşişlerin toplanması ve dağıtımında da bir standart getirilememiştir. AI otellerde şu anki sistem; düzensiz, departman bazlı adaletsizlikler var, nakit ve kayıt dışı.
Peki bu durumda otellerde nasıl bir model uygulanmalıdır?
Benim önerim; “Adil Dijital Bahşiş & Performans Teşvik Sistemi” Modeli…
Amaç; Kklifiye personeli sistemde tutmak, departman çatışmasını önlemek, misafir güvenini artırmak, yasal risk oluşturmamak, adil ve paylaşımcı olmak, sürdürülebilir gelir modeli kurmak.
Sistemin temel felsefesi; bahşiş zorunlu değil gönüllü, “Teşekkür Katkısı” bireysel değil kontrollü merkezi havuz, maaşın alternatifi değil performans eklentisi, ekip adaletini bozmayan dağıtım.
Bu sistemin adı; Guest Appreciation & Fair Share Program (GA-FSP)
Misafir tarafı nasıl işleyecek?
Dijital QR Sistemi…Otel genelinde (masa üstü, oda içi QR, mobil app); “Teşekkür Et / Appreciate Our Team” QR kodu.
Misafir; isterse katkı yapar (zorunlu değil), İster departman seçer, İster “genel teşekkür” yapar, ister isim seçer (isteğe bağlı)
Ödeme; Kredi kartı, oda hesabına yansıtma, dijital ödeme. Tamamen gönüllü sistem…
Havuz Modeli; toplanan tutar 3 parçaya bölünür. %50 – Taban Adalet Payı. Tüm çalışanlara dağıtılır. Ama tamamen eşit değil, kademeli katsayıyla; Destek Departmanları 1.0 katsayı, Servis & Ön Büro 1.2 katsayı, Mutfak & Teknik Servis 1.3 katsayı. Amaç; Maaş dengesini bozmadan katkı sağlamak. Bu, housekeeping ve stewarding’i sisteme dahil eder. %30 – Departman Performans Fonu; Bu kısım şu kriterlere bağlı:
Misafir memnuniyet skoru, Şikayet oranı, Hijyen denetimi, Mystery guest, RevPAR / ADR hedefi. Bu oran Departman bazlı dağıtılır. Ekip performansını teşvik eder. %20 – Takdir / Yıldız Payı; Misafir isim seçmişse; O personele küçük ama anlamlı bonus, Aşırı uçurum yaratmayacak limit konur. Bu bireysel motivasyonu korur ama çatışma çıkarmaz.
AI oteller için bu model neden uygun?
Çünkü AI sistemde; bireysel bahşişte servis kazanır, mutfak küser, serbest QR iç rekabet artar, nakit sistem kayıt dışı olur. Ama bu model; takım ruhunu korur. Mutfak, teknik, housekeeping sistemde kalır. Kalifiye personel kaçışı azalır. 12 ay sözleşmeye zemin hazırlar.
Personel bağlılığına etkisi; AI otellerde en büyük sorun; sezonluk iş algısı, düşük maaş + yoğun tempo, a la carte’a kaçış.
Bu modelle; servis personeli AI’dan kaçmaz, destek departmanları değer xgörür, mutfak “biz zaten yüksek maaş alıyoruz” algısıyla dışlanmaz.
Yasal uyum; zorunlu değil, menüye eklenmiyor, misafir gönüllü, şeffaf muhasebe kaydı var. Bu nedenle mevcut Türk mevzuatına uygun.
AI Oteller bu modeli uygularsa; employer branding artar, turnover düşer, sendikal risk azalır, marka “adil işletme” imajı kazanır.
Daha ileri seviyede 12 ay modeli önerisi;
Bu fonun %10’u ayrıca “Winter Retention Fund” olarak ayrılabilir. Sezon dışı; eğitim ödemesi, minimum gelir garantisi, sadakat primi. Bu AI sistemde devrim olur.
En sürdürülebilir model; Merkezi Dijital Havuz + Performans Katsayılı Dağıtım.
Yorum Yap